+ ۳۰۷- ادب پارسی ۱

در این یادداشت قصد داریم تا با نثری روان ، تاریخچه ای از کتب فارسی را برای دوستداران اهل ادب به نقد و بررسی بگذاریم ، باشد که آیندگان از آن بهره جویند و دعای خیری در حق این بنده ی حقیر نمایند.

چون مجال بسی کوتاه است و سخن بسیار، در این بخش تنها به توصیف یکی از قدیمی ترین کتابهای باقی مانده از دوران صفوی بسنده میکنیم .

تصویر فوق ، صفحه ی اول این کتاب گرانبهاست . فن شناسان اهل ادب ، پس از تحقیق و تفحص بسیار ، به این نتیجه نائل شدند که به چند دلیل این کتاب جلد ندارد : (الف) چون کتاب کلاس اول نیز بی جلد بوده (ب) جلد اختراع نشده بوده (ج) بارش برف و باران کم بوده و احتیاجی به جلد نبوده (د) جلد دار بودن کتاب نوعی سوسول بازی محسوب میشده (ه) دارنده ی کتاب ، گاودار بوده و احتمالا گاوها جلد کتاب را خورده اند

که احتمال گزینه ی آخر از همه بیشتر است ، چون بقایایی از جلد در کنار تصویر (سمت چپ) دیده شده .

همانطور که در این صفحه مشاهده می شود ، در آن زمان نیز اشاعه ی فرهنگ غرب در میان کودکان ایرانی رواج داشته و این کلمه با حروف لاتین FARSI که در گوشه ی سمت راست توسط دانش آموز گاودار نوشته شده به اثبات میرسد .

هاله ی زرد رنگی که در وسط صفحه قرار دارد ، نشان از آن دارد که دانش آموز گاودار در حال خوردن آب گوشت بوده که چون آبگوشت بسیار داغ بوده ، پسرک دهانش میسوزد و قصد بیرون ریختن آبگوشت را از دهان خود میکند ، در همان هنگام به یاد خشم پدر و مادر میافتد که اگر روی فرش یا سفره بریزد ، آنها اورا خواهند کشت ، پس آبگوشت هارا به روی کتاب خود می ریزد و این نشان میدهد که کودکان آن دوران کاملا نسبت به کتب درسیشان بی ملاحظه بوده اند و همین دلیل باعث شد تا در آینده درسی با عنوان تصمیم کبری به دروس کتب فارسی اضافه شود .

در اواسط صفحه سمت چپ ، دو سوراخ ریز با فاصله ۱۲ میلیمتر دیده می شود که بازگو کننده ی آن آست که در آن زمان به تازگی منگنه اختراع شده بوده و دانش آموز گاودار ، آن را روی این صفحه از کتاب خود امتحان کرده چون بقایای منگنه در صفحات دیگر دیده نمیشود .

دلیل ترک تحصیل بیشتر بچه ها در آن دوران ، ریشه در خط کتاب دارد ، چرا که محمد سلحشور ( خطاط کتاب ) گمان کرده که میخواهد برای دوست مؤنثش نامه بنویسد که با خط نستعلیق کتاب را نگاریده و ، غافل از آنکه ممکن است بچه ها نتوانند بخوانند . البته خود او نیز بر اینکه خط او برای کودکانی چون دانش آموز گاودار خوانا باشد ، شک برده بوده ، این را می توان از پرسش های آخر درس فهمید ( پرسش شماره ی ۱ قسمت سوم : کدامیک از شما می تواند این درس را شمرده و بلند بخواند ؟ )

خاله یا همان معلم دوران ابتدایی که در تصویر دیده میشود با لباسهای مستهجن ، قصد فریب بچه های معصوم را دارد و تخته سیاه چنان بالا کشیده شده که هنگامی که خاله میخواهد روی آن چیزی بنویسد ، مجبور است روی انگشتان خود بایستد و این از پشت صحنه ای ایجاد میکند که باید همه بگویند خدا پدر و مادر پرویز کلانتری ( نقاش کتاب ) را بیامرزد . و بازاینها همه نشانه های ترویج فرهنگ غرب است .

سرودی که هم اکنون در این صفحه پیش رو دارید ، به طور قطع حداقل یکبار شنیده اید ولی هیچوقت نام شاعر آن فاش نشده ، چرا که حتی دانش آموز گاوداری چون صاحب این کتاب ( که از IQیی در حد خرس مهربان دارد ) به این نکته پی برده که شاعر بیش از اندازه از کلمه ی ((باشیم)) استفاده کرده و به ازای هر ((باشیم )) یک شماره زده تا ببیند شاعر کی از رو می رود . البته ۳ عدد ((باش)) در دو بیت بعدی نیز وجود دارد که دانش آموز گاوچران به عقل نابالغش نرسیده که شماره بزند ، شاید هم تا ۳ بیشتر قادر به شمردن نبوده .

بقایای آبگوشت ها در این صفحه ، حاکی از آن است که آبگوشت در آن زمان بسیار چرب و لذیذ بوده و مطمئنا دانش آموز گاوچران به علت بیرون ریختن آبگوشت ها ، دست نوازشی از سوی پدر خود احساس کرده .

شماره ی صفحات نشان از آن دارد که ((شرکت سهامی افست)) خاطره ی بدی از اعداد زوج داشته ، چراکه تا آنجا که میشده از نوشتن آنها پرهیز کرده .

در این درس نویسنده تحت تاثیر دانش آموزان گاو دار قرار گرفته و در پی تشویق آنها به درس و مدرسه برآمده و این ۲ صفحه را به آنها اختصاص داده . به احتمال زیاد دانش آموز گاودار در این درس بسیار خوش درخشیده و به تمام پرسش ها به درستی پاسخ داده ( مخصوصا پرسش شماره ی ۲ ) .

البته پرویز کلانتری ( نقاش کتاب ) نکات انحرافی نیز در تصویر کشیده که دانش آموزان را به گمراهی بکشاند ، مثلا در پرسش شماره ی ۳ ممکن است دانش آموزان شهری فکر کنند آن دو مرد دارند گاوهارا شکنجه می کنند ، چرا که کله ی گاو سفید ، کمی سرخ شده ولی دانش آموز گاوچران آنها را از اشتباهی که بدان مرتکب شده اند ، آگاه میسازد ( این هم از مزایای بودن یک دانش آموز گاودار در کلاس است ) .

پ.ن۱ : چون این پست یکم طولانی شد ، ۲ قسمتیش کردم

پ.ن۲ : این هم از فوائد بچه معروف شدنه ، نمیذارن یه آب خوش از گلوت پایین بره ، لحظه به لحظه ی زندگیتو زیر نظر دارن :